Jak skutecznie walczyć z suszą w ogrodzie?
Jest wiele sposobów, aby ograniczyć zużycie wody w ogrodzie, a jednocześnie uchronić rośliny przed więdnięciem. Niektóre z nich wdraża się jeszcze na etapie planowania ogrodu, przed posadzeniem roślin. Inne to technologie i produkty, które są ekologiczne nie tylko z nazwy, lecz dają realną korzyść i są przyjazne środowisku naturalnemu. Istotna jest zmiana nawyków i podejścia do tematyki ogrodnictwa. Zbierając wszystkie powyższe elementy można osiągnąć sukces, tj. sprawić, że pracy w ogrodzie – zwłaszcza latem – jest mniej, a przy okazji zmniejsza się rachunki za wodę.
Zanim założysz ogród. Dzięki tym działaniom ograniczysz częstotliwość nawadniania
1. Poprawa właściwości gleby w ogrodzie
Niestety jest to element „przystosowywania ogrodu”, który wymaga nakładów pracy i środków. To taki rodzaj inwestycji, który generuje spory koszt początkowy, później systematyczne, ale znacznie niższe koszty „dodatkowe”, jednakże docelowo opłaca się. Działanie jest szczególnie zalecane na działkach usytuowanych na piaszczystych glebach, bez dobrej sorpcyjności – szybko wysychających. Zdarza się nawet, że kupuje się wywrotki żyznej ziemi, aby poprawić warunki uprawowe roślinom. To ekstremalny sposób, w wielu przypadkach wystarczy systematyczność pielęgnacji oraz stopniowe poprawianie parametrów gleby. Obejmuje to:
-
Stosowanie nawozów organicznych: kompost w dowolnej ilości można corocznie przekopywać z glebą. Poprawia pulchność i żyzność gleb lekkich, rozluźnia gleby ciężkie i mało przepuszczalne.
-
Raz na kilka lat warto zastosować obornik w średniej dawce 2-4 kg/m2, w zależności od jakości gleby. Najczęściej przekopuje się go z ziemią w warzywniaku, lecz nie zaszkodzi aplikacja na kilka tygodni przed innymi, nowymi zasiewami i nasadzeniami, np. przed założeniem trawnika.
-
W miejscach, na które brakuje pomysłu i w warzywniaku zaleca się wysiewać nawozy zielone - nasiona poplonowe. Przyspieszają produkcję próchnicy, poprawiają aktywność mikrobiologiczną, wzbogacają glebę w azot (motylkowate), ograniczają nagrzewanie gleby, ułatwiają utrzymanie wody i składników pokarmowych. Są zgodne z techniką zmianowania warzyw. W ofercie posiadamy nasiona poplonowe.
-
Ściółkowanie ogranicza straty wody i erozję gleby. Ściółkę warto stosować m.in. na rabatach, pod koronami drzew i krzewów. W ten sposób przy okazji zmniejsza się zachwaszczenie.
2. Dostosowanie roślin i charakterystyki ogrodu do warunków, a nie odwrotnie
Częstym błędem, zwłaszcza u mniej doświadczonych właścicieli ogrodów jest brak opierania się na warunkach panujących w ogrodzie. Spontanicznie kupują rośliny, które po prostu podobają się, a potem sadzą je w losowym miejscach na zasadzie: „jakoś to będzie”. Problem pojawia się, gdy wymagania roślin skrajnie odbiegają od tego, co „dostały”. Dla przykładu funkie na stanowiskach silnie nasłonecznionych i suchych ulegają poparzeniu i są podatne na więdnięcie, a wrzosy lubiące podłoża kwaśne w glebach zasadowych mają problem z pobieralnością wody oraz składników pokarmowych. Podobne zależności dotyczą potrzeb wodnych roślin.
W ogrodzie, w którym chce się zniwelować problem skutków suszy najlepiej wybierać gatunki mało wymagające, które znoszą nawet długotrwały niedobór wody. W grupie bylin to najczęściej gatunki typowo skalniakowe, od rozchodników po rojniki, goździki, szałwię omszoną i kocimiętkę. Z drzew i krzewów takie warunki bardzo dobrze toleruje jałowiec (różne gatunki), żarnowiec, janowiec, lilak, perukowiec, bez czarny, brzoza brodawkowata, śliwa tarnina i rokitnik. Listy roślin odpornych na suszę są oczywiście znacznie dłuższe.
3. Sztuka kompromisu – postawienie na pewne elementy kosztem innych, ogrodowe „coś za coś”
W ogrodzie narażonym na suszę trzeba zrezygnować z pewnych elementów wybierając rozwiązania, które ułatwiają pielęgnację i zapewniają oszczędność. Zamiast bardzo dużych trawników ozdobnych (które wymagają systematycznej pielęgnacji i nawet kilkudziesięciu litrów wody na 1m2 na tydzień - w okresie letnim) w części ogrodu lepiej posiać łąkę kwietną. Jest malownicza, przyjazna środowisku (raj dla owadów), kosi się ją 1-2 razy w sezonie, a bardzo rzadko wymaga podlewania.
Zamiast typowej rabaty kwietnej można postawić na „suchą” rabatę żwirową lub po prostu na skalniak. W takim wypadku nawadnianie ogranicza się do minimum.
Alternatywą dla monokultury żywotnikowej są m.in. żywopłoty z głogu, rokitnika, śliwy tarniny czy wielogatunkowe ściany żywopłotowe złożone z krzewów i niskich drzew odpornych na suszę. Jeśli konieczne chce się odgrodzić działkę żywopłotem całorocznym, np. z iglaków, w miejscach suchych i mocno nasłonecznionych zaleca się postawić na jałowiec pospolity. Mankament – nie rośnie tak szybko jak tuje ‘Smaragd’ czy ‘Brabant’, nie jest jednak tak narażony na suszę fizjologiczną i brązowienie igieł.
Dobra praktyka ogrodnicza – nawyki, które zmniejszają zużycie wody
Ważną sprawą jest podlewanie roślin o odpowiedniej porze dnia. Pracę zaleca się wykonywać rano. Wtedy zieleń efektywnie pobiera wodę zanim wsiąknie bądź wyparuje z podłoża. Opcjonalnie rośliny podlewa się w godzinach wieczornych – wtedy woda najdłuższej zalega w glebie, co niestety nie zawsze jest korzystne (może zwiększyć ryzyko infekcji chorobami grzybowymi). Unika się podlewania roślin w godzinach największego gorąca. To generuje niepotrzebne straty wody na skutek wyparowywania z rozgrzanej gleby oraz zwiększa stres fizjologiczny u roślin.
Rośliny podlewa się rzadziej, za to obficie. Daje to lepszy efekt – korzenie pobierają wystarczająco dużo wody, a zieleń jest mniej narażona na suszę. Częste, lecz oszczędne podlewanie generuje zużycie wody bez pożądanego efektu. W taki sposób postępuje się jedynie z roślinami, które mają bardzo słaby, płytki system korzeniowy (młode siewki, sadzonki przez kilka tygodni po posadzeniu, młody trawnik). W tym wypadku nawadnianie jest mniej obfite (rośliny i tak nie pobiorą wody z głębszych warstw podłoża), za to kluczowa jest regularność (są podatne na więdnięcie).
Produkty ogrodnicze, które pomagają ochronić rośliny przed suszą
Hydrożel potasowy należy do tych produktów, które nie tylko chronią rośliny przed suszą, lecz zarazem zmniejszają zużycie wody i częstotliwość podlewania. Granulki działają jak magazyn wody: zbierają nadmiar, aby później stopniowo go uwalniać. Są aktywne nawet do kilku lat. Później rozkładają się uwalniając potas. Hydrożelu warto używać w szczególności w uprawie warzyw i ziół, które szybko reagują na przesuszenie pogorszeniem ilości i jakości plonów. Produkt ogrodniczy jest nieocenioną pomocą także w pielęgnacji roślin balkonowych i tarasowych.
Na trawnikach częściej stosuje się preparaty wetting agents, które aplikuje się wraz z podlewaniem. Zasada działania jest podobna. Takie środki są częściej wykorzystywane na terenach, na których występuje problem z hydrofobowością gleby (woda w niektórych miejscach jest wypychana - przez wysokie napięcie powierzchniowe - zamiast wsiąkać).
Do dokarmiania roślin latem stosuje się nawozy ze zwiększoną zawartością potasu. Pierwiastek zwiększa odporność zieleni na czynniki stresotwórcze, w tym suszę.
Technologie chroniące ogród przed suszą
Jak ułatwić sobie pielęgnację ogrodu, a jednocześnie zmniejszyć zużycie wody? Najlepszym sposobem jest automatyzacja pewnych procesów. Warto zainwestować w automatyczne systemy nawadniania, zwłaszcza na trawniku (zraszacze), w warzywniaku i przy żywopłocie (kropelkowe). Takie nawadnianie jest znacznie oszczędniejsze od manualnego, oczywiście o ile właściwie ustawi się sterowniki (tutaj potrzebna jest ręką – i głowa - fachowca).
W przypadku podlewania roślin wężem ogrodowym zaleca się zakup końcówki/pistoletu, dzięki którym reguluje się strumień wody. Przy okazji zabieg pielęgnacyjny jest wygodniejszy.
W ogrodzie warto zainstalować pojemniki na deszczówkę, nadziemne lub podziemne. Są połączone z systemem rynien dachu domu bądź budynków gospodarczych. Początkowa inwestycja zwraca się, zwłaszcza, że technologia ogrodnicza jest objęta programami dotacyjnym (warto poszukać informacji na ten temat).
fot. pixabay.com
Strefa FAQ. Najważniejsze zapytania o tematykę suszy w ogrodzie
Co to jest retencja w ogrodzie i jak ją wdrożyć?
Retencja to zatrzymywanie wody w miejscu jej opadu. Najprostsze technologie to montaż zbiorników na deszczówkę podłączonych do rynien oraz tworzenie ogrodów deszczowych. Dzięki temu woda zamiast spływać do kanalizacji, zasila rośliny w ogrodzie, co pozwala znacząco ograniczyć zużycie wody wodociągowej.
Jak kosić trawnik latem?
Od czerwca warto ustawić w kosiarce wyższy tryb koszenia. Pozostawianie wyższego trawnika zacienia glebę, ogranicza wyparowywanie wody, a jednocześnie sprawia, że trawa jest mniej narażona na suszę. Minimalna wysokość koszenia latem dla hobbystów (przydomowe ogrody, ROD) to 4,5 cm. Takie trawniki ładnie wyglądają i wciąż nadają się do aktywnego wypoczynku, np. grania w piłkę z dziećmi.
Dlaczego podlewanie rzadziej, ale obficiej, jest lepsze niż codzienne „zraszanie”?
Codzienne, płytkie podlewanie sprawia, że rośliny wykształcają system korzeniowy tuż pod powierzchnią gleby, gdzie woda „znika” najszybciej. Obfite podlewanie raz na kilka dni zmusza rośliny do szukania wody w głębszych warstwach, co czyni je znacznie bardziej odpornymi na okresowe niedobory wody i stres fizjologiczny.
Czy warto sadzić drzewa w ogrodzie narażonym na suszę?
Ich korony zapewniają cień, który obniża temperaturę otoczenia, a systemy korzeniowe stabilizują wilgotność głębszych warstw gleby.